







OKUNGAPHAKATHI




AMANQAKU AZIIMBALASANE
	
1 0	URebecca: Unyathele ' Aph' 
Uyesu Wanyathela Khona

1 6	lndoda Engenalungu Lobudoda ltyholwa
		Ngokudlwengula
	20	Lutsala Nzima Usapho Olunamawele
		Amahlanu
	46	Ngoku li Settlers Zingayijoyina iPAC
	66	Ukwenza lzitulo Zesikolo
	71	Nxiba Okusefashonini
	74	likawusi Zamantombozana
	76	Ukulungela Okusefashonini
	79	Okukhethwa Ngumama Wale Mihla
80 lzifumisi-lusu
81 83	isikhuseli Esinamandla Aphindwe Kabini
	86	Tshintsha Ubomi Bakho - Funda
	87	Kubalulekile Ukulukhathalela Ulusu
	89	lzilebelo Eziluncuthu
	90	Bhiyoza Ngerayisi
	94	lsonka Esibhakwa Ngembiza Yomdongwe
	95	Kuluncuthu Kusenkonkxeni
	97	lsonka Esinomahluko
	34	lChicken and Pumpkin Curry
	35	lRama/Bona Womens Club lyeza Apho
		EViljoenskroon
	1 01	Kuphendulwa lmibuzo Yevasi

EZEMIDLALO
	44	UBungu Uphumelele Umlo Obunzima
	45	lindaba zeeCawe
	49	KwaZulu/Natal - Yindawo Ezizalwe Kuyo
		lntshatsheli Zebhola Ekhatywayo

EZOLONWABO
	36	Kuqhubeka Ntoni Emcuiweni
	38	lifllim Zamvanje Esezidlalwa
	40	UChante Moore - lmvumi Enesiphiwo

EZOLUTSHA
	58	lsikhululo Esitsha Solutsha Sineenkqubo
		Ezininzi
	59	Ulutsha Lucebisa Ngeziyobisi
	60	UBrandy - lmvumi Eselula Enik Umdla
	61	Abafundi Bezolutsha
	61	Zenzele Umhlobo
	62	UNicolette Tladi - Umpapashi Obalaseleyo
		EMzanfsi Afrika
IBALI LEMIFANEKISO
1 31 Isikhuni Sibuya Nomkhwezeli - iSiqendu
Faka lmibala Kwimifanekiso YeBona Amalungu EKiddies Mix Umntwana Obalaseleyo KwiKiddies Mix Yale Nyanga
lntsomi KaMakaz UBarbara Zuzani iR5O, Phuculani lsiNgesi Senu naeFunword Yethu!
lintsana zeBona
UKHUPHISWANO
	18	Nali lthuba Lokuzuza lmoto!
	30	UKhuphiswano LweNombolo Yefhamsanq
		NabakwaDentazyme
	98	Ukhuphiswano LweMusic Magic
	41	Kuphiswa Ngecwecwe Elitsha LikaChante
	41	Kuphiswa Ngecwecwe Elitsha LikaBrandy
	64	Ukhuphiswano Lwelmana Pot
	84	Ukhuphiswano Lokuqava Esihlweleni
		lLemonlite
	93	Ukhuphiswano LwabakwaAmerican Rice
		NabakwaKelvinator
	1 05	Kuphiswa NgeDelete Slimming Gel
	1 08	lBona Word Puzzle No. 1 68
	1 1 1	Nanku Ophumeleie KwiWord Puzzle
OKUBAKHO RHOQO
	6	lncwadi Evela KuMhleli
	8	lincwadi Eziya Kumhleli
	14	Apha Naphaya
	22	Naba Abafundi beBona
	24	EzaseAfrika - Okuthethwa NgamaRasta
	28	EzaseAfrika - Urhulumente Omtsha ulhi
		Mabangabethwa Abantwana
		Abazizaphuli-mthetho
	1 00	USista Lindiwe
	1 03	UGqirha Sipho
	1 07	lsazi-mthetho seBona
	1 36	Okuxelwa Ziinkwenkwezi
	1 39	Utyhila Ufunde
	163	Abafana












Izwi Elivela kuMhleli Omkhulu

 SIMEMA ZONKE IIKLABHU ZOLUTSHA!

Kutshanje sifumene umnxeba uvela kwinqununu yesikolo esiseJohannesburg ebifuna ukuqonda ukuba abafundi abamhlophe besikoio sayo banokuyijoyina na iKlabhu Yoiutsha yeBona. isixelele nokuba bayithanda gqitha iBona nokuthi bayayisebenzisa abafundi ekuphuculeni ulwazi lwabo lwesiZulu! Ivuye gqitha inqununu yesi sikolo sakubavumela abafundi besikoio sayo ukuba bajoyine kwiKlabhu Yolutsha, kwaza emva kweentsuku ezimbalwa safumana iifoto zamafundi abatsha,bebhale iingcombolo zabongesiZulu! Sizikhuphile iifoto zabo kwicandeio leZolutsha lale nyanga. Zibandakanyeni nam ekubamkeleni kwiBona.

IKLABHU YOLUTSHA YEBONA
Ngenxa yenkxaso esiyifumene kwaIMANA (SOYA) FOODS, kungekudala siza kuqalisa IKLABHU YOLUTSHA YEBONA kulo lonke eli! Sifuna ukuqhagamshelana nazo zonke iiKlabhu Zolutsha kwiindawo ngeendawo ngokukhawuleza. Ukuba uligosa IeKlabhu Yolutsha, okanye ulilungu layo, sibhalele okanye usitsalele 
umnxeba usinike iinkcukacha zakho.
Sifuna ukuqhagamshelana nazo zonke iiklabhu ezikweii, sabelane amacebiso nazo yaye sifumane nendlela esinokuba negalelo ngayo kwimicimbi yolutsha Sikholwa kukuba ulutsha oludibanayo lwenze iklabhu sukuba luneenjongo ezintle, ngoko lufanele lukhuthazwe yaye luncedwe
Sifuna ukufunda imigaqo-siseko, iinjongo nezinto ezifunwa ukuphunyezwa ziiklabhu zenu Sibhaleleni nisixelele ngezinto yinto nangezinto enizilindelayo
Siza kuyiqalisa iklabhu yethu kumaphondo alithoba eli, siza kuqala ngojuni walo nyaka eGauteng, siye eMpuma-Koloni, eNtshona-Koloni, eFreyistata, eMntla-Ntshona, KwaZulu-Natal, eMntla-Koloni, eMpuma naseNtshona Transvali
Ukuba uhlala kwelinye lala maphondo yaye nineklabhu yolutsha okanye kukho oyaziyo, sibhalele kule dilesi: BONA TEENAGE CLUB, Box 32083, Mobeni, 4060 Ejohannesburg unokuqhagamshelana noBongani Hlatshwayo noThemba Nkosi, inombolo yabo yomnxeba ithi (01 1) 483-1070 idilesi yabo ithi: Box 2595, Johannesburg, 2000 Umntu onokuqhagamshelana naye eThekwini nguBarbara Zulu, inombolo yakhe yomnxeba ithi (031) 422041
Sibhaleleni ke ngokukhawuleza bafundi

NgUDAIZER MQHABA (UMHLELI OMKHULU)








$ BONA XHOSA - May 1995
OZUZE l-R50
UKUGUNYAZWA
NGUMTHETHO UKUTHENGISA
IMIZIMBA KUYA KUYITHINTEL1 l-AIDS
Ukuthengisa ngemizimba akukhange kube negalelo kakhulu kuqoqosho lweli kuba akugunyazwanga ngumthetho. Ukuthengisa ngomzimba yinto eyenziwayo neza kuqhubeka nokwenziwa sithanda singathandi, nokuba igunyazisiwe na ngumthetho okanye ayigunyaziswanga. Uqoqosho lweli lunokuhlomla kwimali yerhafu xa kunokugunyazwa ngumthetho ukuthengisa ngomzimba. Urhulumente ufanele aqinisekise ukuba iikhondom ziyasetyenziswa, ukuthi amabhinqa aya ayoxilongwa rhoqo nokuthi oonongogo ababhalisiweyo bafumana umvuzo obakhusela bangaxhatshazwa ngabaxumi babo. Amaphepha-mvume okuba ngunongogo afanele angawanikwa amantombazana aneminyaka eli-1 6 nangaphantsi, abanezifo ezisulelwa ngesondo nabaneAids, kanti bafanele babanjwe oonongogo abangenawo amaphepha-mvume. La manyathelo aya kunciphisa ukusasazeka kwezifo ezisulelwa ngesondo, kwaye oko kuya kunceda abantu ababhenela ekudlwenguleni kuba befuna ukuzanelisa.
NguP.N., eBelle Ombre


MEHLENI UBRENDA!
lnqaku enilikhuphe kutshanje elingoBrenda Fassie linika umfanekiso ombi ngaye. Ndicinga ukuba intatheli yenu, uBongani Hlatshwayo, akakwazi ukucingela omnye umntu ngokuthetha ngobomi bakhe bangasese. Nikhathazwa yintoni nina xa kukho izinto ezimbi ezimbalwa azenzileyo ebomini bakhe? Akukho nzwana ingenasiphako kweli hlabathi! Kweli nqaku uBongani uthi uBrenda setshintshe abaphathi abahlanu kwiminyaka eli-11 yaye
ucinga ukuba oko akufanelekanga. Ude athi qho xa etshintsha umphathi kuye kufuneke aqale phantsi emculweni - oko kubonisa ukuba ulibhinqa elizimiseleyo. UBongani uthi izinto azimhambeli kakuhle emculweni uBrenda. Khawutsho ke Mhleli, yintoni ephosakeleyo kwicwecwe elitsha likaBrenda?
Ndiyakuncoma Mhleli ngokuqesha intatheli eqeqeshwe ngokugqithisileyo emsebenzini wayo njengoBongani.
Ngokwezityholo azityabeka kuBrenda ubefanele abe ligcisa logqirha wengqondo. Endizama ukukutsho kule ncwadi kukuba - zehleni iimvumi zethu, yekani ukusixelela ngobomi bazo bangasese. Ngaphandle koko, qhubekani nomsebenzi wenu omhle.
NguT.M., eClernaville

Nam ndingomnye wabantu abamthandayo uBrenda Fassie. Njengoko nawe usazi, ziintatheli ezenza iimvumi zidume kanti maxa wambi ikwazizo ezizitshabalalisayo. Phofu ke kwinqaku alibhalileyo uBongani, uyamlilela uBrenda kunokuba ubeveza ubomi bakhe bangasese. Mininzi iminyaka uBongani ebhala amanqaku athetha kamnandi ngoBrenda. Ukubhala kwakhe kakubi ngoBrenda kubonisa ukuba izinto azihambi kakuhle kule mvumi yakwaFassie, kwaye ugqibe ekubeni azithi pahaha ezo zinto, nanjengomntu ke oyintatheli - uMhleli Omkhulu

MAKUGUNYAZWE NA
NGUMTHETHO
UKUTHENGISA
NGOMZI MBA?
Mna ndithi makugunyazwe ngumthetho ukuthengisa ngomzimba! Nangona ndiyindoda yaye ndingumKristu ozixabisileyo, ndikhathazekile zizenzo zokudlwengula -ingakumbi ukudlwengulwa kwabantwana namabhinqa amadala. Ndinenkolo yokuba ukugunyazwa ngumthetho kokuthengisa ngomzimba kuya
kuyisombulula le ngxaki. Xa kungagunyazwa ngumthetho kuseza kuqhubeka ukuthengiswa kwemizimba njengokuba kusenzeka ngoku. Xa kugunyazwe ngumthetho oonongogo baza kunyanzelwa ukuba baxilongwe rhoqo ngoogqirha, kuze oko kunciphise ukusasazeka kwesifo seAids nezinye izifo ezisulelwa ngesondo. Oonongogo bafanele bahlawule irhafu njengabo bonke abantu abasebenzayo.
.NguM.P.R., ePhalaborwa

Nam ndithi EWE kufanele kugunyazwe ngumthetho ukuthengisa ngomzimba. Abantu nezilwanyana banamadlala akhupha incindi kwindibano yesondo. Ngenxa yemikhwa yasentlalweni neyokuziphatha kakuhle, inkanuko yesondo ayaneliswa yaye oko maxa kukhokelela kudlwengulo. Emazweni aphesheya ekugunyaziweyo kuwo ngumthetho ukuthengisa ngomzimba, oonongogo baxilongwa rhoqo, kuze oko kunqande ukusasazeka kweAids nezinye izifo ezisulelwa ngesondo. Oonongogo banceda namadoda atshatileyo anabafazi abangenamandla kwindibano yesondo nangabanelisiyo. Oko kuyenzeka nakumabhinqa anamadoda angavukelwayo okanye abandayo. Xa abantu benganeliswa yindibano yesondo, bayadana babe nomsindo. Ukugunyazwa ngumthetho koonongogo kuya kulunceda uluntu. Abantu abachaseneyo naloo nto bafanele bangabasebenzisi oonongogo.
NguG.P.P.M., ePlaston





Ecula, eshicilela enye yeengoma zakhe kwiChurch of Annunciation, kwidolophana azalelwa kuyo uYohane umBhaptizi. 
uLwandle lwaseGalili, igumbi eyasidlela kulo iSidlo Sangokuhlwa neGolgotha.
Ndingenile nasengcwabeni likaYesu ndawuva umahluko, ndimele ndithi ndizive ndisikelelwe ndingcwalisiwe. Ndizive ngathi ndiphambi koyesu. Ewe, emandikutsho kukuba simelwe sikukholelwe esikufunda eBhayibhileni, utshilo.
URebecca uye naseManger Square eBetelehem apho uMariya unina kaYesu wayehlala khona. Okunye okuye kwabalasela kukhenkekho lwakhe yindawo awabhaptizwa kuyo uYesu, uMlambo iYordan.



KwiNationa!
Monument -iMuseum of the Holocaust uRebecca ukuphulaphu!e enkwantywa ebekubaliselwa.






Apha umi kwiJaffa Gate ekwayinxalenye yeYerusalem yamandulo.

Luye lwabalasela ukholo lomlonji odumileyo weenqoma zokholo uRebecca Malope ekubuyeni kwakhe kwaSirayeli eyokufota iifoto zevidiyo eVia Belarosa, kwiNtaba yemifkiuma naseMasada eziza kwinkfiubo ethi CCV-TV Easter Special
kufote uTHEMBA NKOSi noPETER TLADI



UNYATHELE
APHO UYESU
WANYATH ELA
KHONA

 IHLOMBE novuyo asandul'ukulufumana ebomini belubonakala kuRebecca Malope owonwabileyo osandul ukubuya kukhenketho lwakwaSirayeli.
Ubungabona ukuthi ukusibalisela
kwakhe ngeLizwe eliNgcwele
kuphum entliziyweni.

Ndimele ndithi olu ibiluhambo oluhle kuba ndifunde lukhulu. lsifundo esibalulekileyo endisifundileyo kukuba iBhayibhile esiyifundayo, banyanisile xa besithi ibhalwe ngabamHlophe.

Ndandingazi ukuba ndiya kuze
ndinyathele apho iNkosi Yethu uYesu
yanyathela khona. Ndilubonile








uRebecca ekwiSitiya saseGethsemane.
Ecula ingoma ethi Inkosi Iyeza kwiNtaba yemiNquma, uRebecca ungene kwiGolden Gate yesixeko samandulo saseYerusalem.

URebecca Malope ephuma eGarden
Tomb eneqhayiya nomoya woloyiso.


Kwiofisi yethu eofange Gtoove eRhawullni ekwiMazda MX5 yakhe.
 URebecca ekhwe!e inkamela kwiNtaba yemiNquma

Bathi xa udada kuLwandle Olufileyo akutshoni. Ndikuzamile oko. Ndiye naseNational Monument, kwiMuseum of the Holocaust eYad Vashem - ndiye ndalila ndakuxelelwa ngenkohlakalo eyenziwa kumasirayeli xa kwakulawula uKumkani uHerode, utshilo.

URebecca ukwachazelwe nokuba inkoliso yamaSirayeli anamhla ayingomaKristu.
UThixo wayenengelosi ayithembileyo uSathana, eyajika yaphikisana noThixo. UThixo wathumela uYesu ukuze asisindise kwisono, kodwa abantu bambulala. Kungenxa yoko le nto iimfazwe zingapheli ehlabathini.
Nkqu nanamhla kweli sineecawa ezinjengezcc, i-IPCC ephethwe nguModise, abakwaShembe njalo njalo. Ezi cawa zineendlela ezahlukeneyo zokunqula, kodwa banenkolo yokuba baya kufika kuThixo ngokudlula kwinkokeli okanye umsunguli wecawa.
Wonk' umntu unenkululeko yokukhetha, ingakumbi kuba ndivela kwiLizwe Elingcwele ndiyakholelwa ekubeni uYesu noThixo bayaphila. Ndibeva besebenza apha kum ngaphakalhi, utshilo uRebecca.
Kulungeleni ukuva lukhulu kwiikonsathi zakhe. Uceba ukwabelana nabalandeli bakhe ngezokholo - ingakumbi ulutsha, ukuze noko alushumayeze luguquke.
KwaSirayeli ufote ividiyo ecula iingoma ezilishumi elinesithathu. Ezi ziquka iingoma ezinjengale ethi lndlela Ezimbini!, ethi Nkosi Yezizwe ethi Zundisindise ethi In His Hands nethi Umoya Wami. 









14 BONA XHOSA - May 1995

ABAPHUMELELE KUKHUPHISWANO
LWEBONA/MULTIBRAND


Aba bafundi balandelayo bazizuzele iimusic centre kukhuphiswano lweBona/Multibrand olwaluphume kushicilelo lukaFebruwari: LJ. Mogotlane, Randfontein; S. Molapisane, rumahole; S. Siphoro, Pimville; T.E. Phiri, Pimville; P. Mthethwa, e-Edenvale; A. Mvula, Bergville; M. Rankwe, Pitoli; M. Mogale, Ekangala; Z. Mafuleka, Ladybrand; R. Sebopa, Kempton Park; A.G. Mseleku, Manaba Beach; W. Shabalala, Newcastle.

l-ADULT BASIC EDUCATION INTERNSHIP PROGRAMME - UTHWESO ZIDANGA

Abaselula abathandathu abathweswe izidanga nabasuka Kwazulu Natal baye mvanje bafumana isiqinisekiso kwiYunivesilhi yaseNatala kuba beyiphumelele kakuhle iAdult Basic Educafion lntemship Programme (ABE), Aba bathwes' izidanga bakhethwe kwi-150 lababefake izicelo zokuthabath' inxaxheba kule nkqubo kuxhomekeka ekuthini bakugqiba uqeqesho baza kusebenzela iNatal ABE Support Agency (N454) iminyaka emibini. Akukho namnye kwaba bafake izicelo obenamava kwiABE, kodwa bonke bazimisele yaye bakhuthele ekuphuculeni uluntu. Iphulo leNASA lijoliswe ekuxhaseni ngemfundo nobugcisa abantu nemibutho ebandakanyeke kwiABE Kucace kwasekuqaleni ukuthi banqabile abasebenzi abaqeqeshwe ngokukhethekileyo ukuze bafezekise iinkqubo zalo mbutho kwiiofisi ezikwilnqila eziphethwe nguwo. Kugqitywe kwelokuba ukuze lo mbutho uphumelele lula ube neetifshala ezizinkcubabuchopho kummandla onabasebenzi abangamagcisa abanqabileyo, kuyilwe inkqubo yomnyaka omnye yeetitshala ezikhethekileyo zeABE lziphumo zokuqeqeshwa nokuphuculwa kwezi Iifshala ziye zangaphaya kwer,fo ebebeyillndele, konke oku kungenxa yobukrelekrele, ukuzimisela nesimo sengqondo kwezi titshala. Ubugcisa nobuchule bazo bubaluleklle kwaye zifakwe kwiindawo ezizizo ukuze zibe negalelo elThle kummandla wemfundo

OPHUMELELE KWI-FIRST IMPRESSIONS

Sivuyisana noZithulele Mashaba waseEast Rand eGauteng ozuze ibhaso lokuqala kwiElida Ponds -EGO First lmpressions Competition eyayiphume kwiBONA Omnika ibhaso lakhe le-R 10 000 nguFiona Kirkman wakwaElida Ponds. Andikwazi nokuyichaza indlela endivuye ngayo! utshilo.


OPHUMELELE KWIHOMECHOICE PRIZE
GAME
UNksk Mary Mpete waseKagiso uzuze umagumede webhaso lama-R100000 kwi- 1994 Homechoice Prize Game. Andikholwa nangoku ukuba nyhani ndiphumelele. Ndithe xa ndibuya ekhefini ndatsalelwa umnxeba yiofisi yakwaHomechoice eRhawufini bandicela ukuba ndibatyelele. Ekufikeni kwam ndikhe ndanexhala, kodwa ndibe nemincili bakundixelela ukuba ndizuze i-R100 000 kuquka nama-R5 000 ngokulungenela ngokukhawuleza olu khuphiswano nokuthi abakwaHomeChoice baza kundintingisela eKapa ukuze ndiyokwamkela ibhaso, utshilo. Ndiza kuthenga umzi ndize eseleyo ndiyivalele ukuze ndfundise ngayo iintombi zam ezimbini


UMNYHADALA WEPASIKA KWINCAM
YETHEKU
Kummandla ekuthiwa yiPoint Waterfront owakhiwe ngokutsha nosezimbalini kuza kubakho iDurban Point Easter Festival nekukudala ingxanyelwe ngabantu ukususela ngomhla we-14 ukuya kowe 17 kuAprili, 10 uza kuba ngumbhiyozo womntu wonke. Ngaphandle kokuzama ukwenza iTheku libe yenye yeedolophu eziphambili kwimidlalo edlalwa emanzini, lo mnyhadala uza kutsala inginginya yabantu beli nabakhenkethi bamanye amazwe kwimpelaveki yeholide yangepasika. Ngenxa yempumelelo enkulu yomnyhadala wanyakenye, kulungiselelwe ukuba kubekho izinto ezahlukeneyo nezihlekisayo ezicetyelwe iintsuku ezine. Ukuze kube lula kwiindwendwe ukuceba ukuya kwiFestival VilIage, nokuqiniseka ukuba uyonwaba nokuba ngumntu ongakanani na onomdla, kucetywe ukuba kubalaseliswe imfundo ngolwesihlanu, ngomGqibelo kube ngumbandela wezilwanyana zaselwandle, ngecawa kube yimidlalo kuze ke ngoMvulo umhla wokugqibela kube ngumculo, ezobugcisa nezenkcubeko. Ngemini nganye kucwangciswe izinto ezininzi, imidlalo ethile yaselwandle kwanemiboniso ebudeni bale mpela veki.











ltyholwa NGOKUDLWENGULA indoda
engenalo ILUNGU LOBUDODA
kufoto uTHEMBA NKOSI



lntombazana eneminyaka eli-12 yaseSwazini ibe ngundaba-mlonyeni kutshanje ngokutyhola indoda enama-54 eminyaka ubudala ngokuba iyibambe yayidlwengula. lliphikile ityala le ndoda xa ibivele phambi kwenkundla kwaye ixelele inkundla ukuba yona ayinalo ilungu lobudoda, ngoko ayinakudlwengula mntu. Liye lemiswa ityala ukuze kujongwe ubunyani bento ebitshiwo ngummangalelwa, kwaza kwafunyaniswa ukuba ngenene akanalo ilungu lobudoda

 UAARON Dlamini uyindoda enesiqu nekuthandayo ukuncokola. Kodwa nangona esoloko encumile unengxaki eza kumkhathaza ubomi bakhe bonke. Akanalo elona lungu libalulekileyo endodeni - ilungu lobudoda
Uthe enaloo ngxaki uDlamini kwanyanzeleka ukuba ayithi pahaha eluntwini ukuze angavalelwa kwezimnyama izisele emva kokuba etyholwe yintwazana ene-12 leminyaka ubudala ngokuba uyidlwengule (iyalazi iBONA igama lale ntwazana).
Emva kokuba eye etyaleni izihlandlo ezingama-25, inkundla iye yalichitha ityala lakhe. Isizathu sokuba lichithwe ityala sesokuba abukhange bufumaneke ubungqina bezityholo zale ntwazana zokuba uDlamini wafaka ilungu lakhe lobudoda kwilungu layo lobuntombi wayishiya imanzi lulwelo oluphuma kulo.
Ubungqina bukagqirha bubonisa ukuba bubuvuvu ezo zityholo kuba uDlamini akanalo ilungu lobudoda. Uye wakhululwa uDlamini ngenxa yeso sizathu. Siye samfuna uDlamini saya kumfumana emzini wakhe oseMoneni, eManzini sambuza ukuba waphulukana njani nelungu elibaluleke kangaka.
Ngo-1989 ndahlaselwa sisifo esibi esalitya kanobom ilungu lam lobudoda, esibhedlele eRFM eSwazini babona kubhetele balisike - kwakusisigqibo esinzima ukusenza eso, kodwa kwakungekho ndlela yimbil utshil





( Uyise uphinde wadibana nonyana wakhe. UD!amini nonyana wakhe, uMusa. UMusa uthi: Ndaba nethamsanqa lokuzalwa utata esenalo ilungu lakhe lobudoda UMusa ngomnye wabantwana bakaDlamini abasibhozo)

uDlamini.
Yaba sisiphelo sobudoda bam eso. Umkam, uLaSimelane, wandishiya yaye wandixelela ukuba undishiyiswa kukungabi nalo kwam ilungu lobudoda. Yanditshabalalisa loo nto. Ngoku ndichama njengomfazi yaye andizange ndiphinde ndibe nendibano yesondo emva kokusikwa kwelungu lam lobudoda, utshilo enomsindo.
Bangathini ukundityhola ngokudlwengula? Ndifuna nawe uzibonele , utshilo ekhulula kumzimba ongezantsi waza walala ngomqolo. Ngenene ilungu lobudoda akanalo, apho liba khona kukho umngxuma owoyikekayo.
Ekuqaleni ndandinombhobho endandiwusebenzisa xa ndichama, kodwa wawundithukuthezela kangokuba ndawukhupha ndawulahla. Mna ngoku ndiyindoda nje ngegama... utshilo.
Abantu ebebetyhola uDlamini ngokudlwengula basakholwa kukuba wayidlwengula le ntwazana, nangona engenalo ilungu lobudoda. lGosa loNxibelelwano noLuntu lamapolisa aseswazini, uKhismisi Ndlovu, uthi eli tyala alikapheli tu kwaphela.
Amapolisa aphanda ngokuba yenzeka phi impazamo xa
kwakuphandwa ekuqaleni ngeli tyala. Umthetho uza kusebenza ngeli tyala de abe amapolisa anelisiwe bubungqina abufumene kuphando lwawo.
Siza kusifumana isizekebani seli tyala. Ukurhoxiswa kwalo akuthethi kuthi uDlamini akanatyala. Usenokubekwa ityala lokwenza into elinyala nomntwana omncinane, utsho.
Ugqirha wezifo zengqondo waseSwazini, uGqr. Thandi Malepe, uthi kunokwenzeka ukuba unetyala uDlamini.
Ukuba wayiphathaphatha okanye wayicofacofa le ntwazana, ngoko uya kuba wamdlwengula ngokwasengqondweni! Kaloku iintlungu awuziva xa ufakwe ilungu lobudoda kuphela. lnyaniso yeyokuba nangona engenalo ilungu lobudoda, usenokubo uyavukelwa ngokwasengqondweni, usenokufuna ibhinqa anokuzama ukuzanelisa ngalo -njengokusebenzisa umnwe
Asazi ke nokuba wayezama ukuzilinga kule ntwazana ukuba usakwazi na. Ukuba usenayo inkanuko yesondo; uyingozi emabhinqeni, utshilo elokuqwela 

U-Aaron Dlamini  onama-54 eminyaka ubudala akana!o elona lungu libalulekileyo lobudoda

Ndingatyholwa njani ngokudlwengula?
Ndibe ndingenalo ilungu lobudoda!
Ndiyindoda nje ngegama mna... utsho uDlamini


















Ukuzalwa kwamawele amahlanu akwaKhambule ngo-1991 kwiphondo laKwazulu-Natal kwaba nomdla kulo lonke eli. Kodwa namhlanje alityelwe loo mawele, kwaye ahlala nonina kwiziko loqeqesho elingasasetyenziswayo eLamontville, eThekwini



kubhale uZED DAVEY kwafota uDAVE ELLINGER




 UKUZALWA kwamawele amathandathu akwaRosenkowits ngo-1973 kwaba nomdla kulo lonke eli, kwaza emva kweminyaka eli-18 ukuzalwa kwamawele amahlanu akwaKhambule kwiphondo laKwazulu-Natal ngoAprili ka-199l kwenza abantu baseMzantsi-Afrika baphinda bamangaliswa kwakhona sesi sihlo sendalo singaqhelekanga.
Iinkampani ezimbalwa ezinkulu zazifuna ukufaka ingxalaba ekukhuliseni la mawele ukubonisa inkathalo nokuwathanda kwazo la mawele. Ngokomzekelo, iphepha-ndaba leli eliphuma ngecawe, elalibhale kanobom ngala mawele, laqalisa ingxowa-mali yokuwanceda emva kokuba ezelwe kanti ezinye zathi ziza kunikela ngokutya, impahla
yokunxiba, imali kunye nendlu. Laba likhulu ithemba lokuba la
mawele aza kukhula kakuhle. Amawele amathandathu akwaRosenkowitz akhula ebuntwaneni ngokuxhaswa ziinkampani ezinjengoPick n Pay owanikela ngemali yowakukhulisa loo mawele. Njengoko wonke umntu wayenomdla kuwo, ayephathwa okweendalutho yaye evela rhoqo kumaphepha-ndaba, ukususela ebusaneni bawo de amadala.
Ngubani owayecinga ukuba amawele amahlanu akwaKhambule aza kutsala nzima eseneminyaka emithathu qha? Mhlawumbi wona akahoywanga kuba ezalwa ngumntu ontsundu, kube awakwaRosenkowitz ayekhathalelwa kuba kungawomlungu.
De kube kutshanje, amawele akwaKhambule ebelala phantsi emgangathweni obandayo weklasi yeziko loqeqesho elingasasetyenziswayo eLamontville, eThekwini.
Kukho umntu osiphe indawo eyenziwe ngaplanga yebhedi enkulu endilala kuyo nonyama wam, uSibusiso (one- 12 leminyaka) nentombi yam, uNonhlanhla (oneminyaka eli-9). Amawele am



amahlanu alala ematrasini encinane phantsi, utshilo uDoreen Jabulile Khambule.
Ngaphambi kokuba singabi nandawo yokuhlala, sasinikwe indlu ngumongikazi kwaLTA eLamontville. Sahlala unyaka wamnye kuloo ndlu, basikhupha abantu basebhanki ngoDisemba wonyaka ophelileyo, besithi ithengisiwe loo ndlu. Kwakungekho ndawo yimbi ndinokuhlala kuyo nosapho lwam ngaphandle kweli ziko loqeqesho lingasasetyenziswayo.
Andiseva nto kwiphepha-ndaba ngengxowa-mali elaliyiqokelelela abantwana bam. Ezona nkampani zisazigcinileyo izilhembiso zazo ngabakwaPick n Pay (eThekwini) abandinika ukulya okuxabisa i-R1 00 zonke iinyanga nabakwaGem Stores (eThekwini) abasincede kakhulu. Babenzela itheko lokuzalwa kwabo abantwana bam yonke iminyaka yaye ngexesha leKrismesi bandinika ama-R200 kunye nempahla yabantwana.
AbakwaGem Stores bandithembise nangokundincedisa ekufundiseni abantwana bam, utshilo uDoreen.
Kucacile ukuba uncedo olulufumanayo olu sapho alwanelanga. lbhedi enkulu endala, imatrasi encinane, iwodrophu, isilovu esineepleyiti ezimbini netafile yeplastiki enezifulo, kuphela kwempahla olunayo.
Eyona nto imkhathaza kakhulu uDoreen kukuza kobusika, kanti abantwana ababini kumawele akhe banengxaki yokukhohlela. Uthe abantwana bakhe abanazo iingubo ezaneleyo zokubenza bafudumale xa belele.
Amawele kaDoreen (aneminyaka emine ngoku) ebedlala phandle, engazi ukuba unina utsala nzima uzama ukuwakhulisa. Umyeni wam akahlali nathi. Ungunositiya ongxungxayo yaye akanako nokuzondla yena ngemali ayamkelayo, ngoko andilindelanga ukuba andinike imali yokondla abanfwana.
Nditsala ndima gqitha yaye kungumlhwalo ondongameleyo ukondla aba bantwana. Siyilya kanye ngenyanga inyama, iimini ezininzi silya ukulya komgubo wombona. Ama-R300 endiwafumana koonontlalo-ntle nokulya okuxabisa iRl 00 endikufumana kwaPick n Pay akuqhubi xesha lide kuba kondla abantu abasibhozo.
Ndithandaza uThixo yonke imihla ukuba andiphe amandla okukhulisa abantwana bam nokuthi andincede ndibafundise ukuze babe luncedo elizweni ngomso, utshilo uDoreen.
UDoreen akazange azicelele ukufumana amawele dmahlanu. Asisipho sikaThixo, utshilo. Kulusizi ukubona abantwana bekhula kusapho olutsala nzima ngolu hlobo. Eyona nto ikhathaza nangakumbi kukuba abantu neenkampani ezabonakalisa umdla ukuzalwa kwawo la mawele, ngoku azisenamdla kwintlalo-ntle nokuthi ahlala phi la mawele.



4 BONA XHOSA - May 1995

Kwiphephe 44

BONA XHOSA - May 1995

10 BONA XHOSA - May 1995

		BONA XHOSA - May 1995 11

16 BONA XHOSA - May 1995

		3U )A - May 1995 17

20 BONA XHOSA - May 1995

		BONA XHOSA - May 1995 21

